Holland Huis in Solwezi

Dinsdag
Vroeg op en na een uitgebreid ontbijt – en het opladen van twee four Wheel drives – op naar het Holland Huis. Wij zouden het een bedrijfsverzamelgebouw noemen, ieder bedrijfje dat zich er wil vestigen moet minimaal 1 gehandicapte in dienst hebben. Wij kwamen speciaal voor de timmerwerkplaats van Mozes en zijn mannen. Daar is jaren geleden Hugo Timmermans op verzoek van de doopsgezinden heen gegaan om hen te helpen de Mukwa-stoelen (van Mukwa hout) te maken, naar een design van Piet Hein Eek. Die stoelen staan inmiddels in Jansje, de cadeauwinkel met ondersteunende horeca van de doopsgezinden in Haarlem. Helaas produceren ze de stoelen niet echt meer. Allereerst moeten ze investeren om het hout te kopen en op te halen, daarna moeten ze investeren in het op dikte zagen van de planken voor de stoelleuningen. Ze zouden maar wat graag een machine hebben om dat laatste zelf te kunnen. Momenteel maken ze alleen van alles en nog wat op bestelling. Zo waren ze toen wij kwamen bezig met een doodskist.
We hadden foto’s mee van de door hen gemaakte stoelen, zoals die nu gebruikt worden in Jansje en hoe ze daar tentoongesteld staan in de kelder om te verkopen. Ik heb geprobeerd uit te leggen dat als ze een paar stoelen zouden neer zetten, dat mensen die dan misschien wel zouden willen kopen. Ik kreeg niet de indruk dat ik ze kon overtuigen….
Na het Holland Huis de laatste boodschappen en snel op weg. Na een dikke honderd kilometer moesten we definitief (nou ja – voor deze reis) van elkaar afscheid nemen. Jonathan, Bart en Steven door naar Zambezi, Marleen, Brian, Nathalie en Willemien door naar het Kafue park. Met een eerste nacht Kasempa. Daar hebben we nog uitgebreid gepraat met een leraar aan een middelbare jongensschool. Geen gemakkelijke taak om 700 (!) jongens de basisbeginselen van natuurkunde bij te brengen zonder te beschikken over materialen waarmee je zaken aanschouwelijk kan maken. Zoals de Maagdenburger halve bollen (wie het niet weet: Wikipedia geeft antwoord).
Willemien

De groep splitst: er wachten diverse reisdoelen.......................

Vrijdag 28 Augustus vertrokken Jonathan, Johannes en Nynke dus naar Lusaka: de dag erop wachtte de terugvlucht naar Nederland voor Nynke en Johannes. En Rev. Mabuluki, Charles van de TEEZ-staff en Chris&Afke vertrokken die dag eveneens uit Kitwe om in Choma de bisschop van de Brethern in Christ te ontmoeten en vervolgens door te reizen naar Livingstone, waar Afke zondag gaat preken in de grote Coillard Memorial Church. Het zou allemaal nog wat anders gaan lopen.

Via het netwerk van Rev. Mabuluki is gearrangeerd dat we (Chris en Afke) bisschop Thuma Hamukang'anduvan van de Brethern of Christ (BIC) gaan ontmoeten. De BIC zijn de (voorzover we weten enige) anabaptistische groepering in Zambia en daarmee dus van dezelfde "kerkfamilie" als de Nederlandse doopsgezinden. Aanvankelijk stond op het programma dat we de bisschop zouden gaan opzoeken in zijn headquarters in Choma, op doorreis naar Livingstone waar Afke zal voorgaan in een dienst van de United Church of Zambia. Gaande de eerste week van ons verblijf wordt echter duidelijk dat de bisschop juist op onze reisdag richting Livingstone spoedeisende verplichtingen heeft in de hoofdstad Lusaka. Het plan is gauw gemaakt: we gaan proberen een ontmoeting in Lusaka te arrangeren en dan ook Jonathan, Nynke en Johannes daarbij uit te nodigen. De hele logistiek van overnachtingen en transport worden soepel omgegooid zodra de bisschop doorgeeft ons daar graag te zien. Op z'n Afrikaans spreken we via de Rev af de bisschop te zullen bellen zodra we aankomen in Lusaka. Hoe onmisbaar is mobiele telefonie hier!; andere mogelijkheden voor flexibel organiseren zijn er eigenlijk nauwelijks. De Rev. is trouwens sowieso heel frequent aan het bellen met zijn twee mobieltjes: tijdens zijn aanwezigheid bij ons gezelschap gaan zijn directeurschap van TEEZ en zijn pastoraat uiteraard gewoon door. Het geeft ons, dankzij zijn openheid, ook een inkijkje in het kerkewerk hier: heel veel delegeren, veel blijdschap en humor in de contacten, een immens netwerk en steeds soepel omschakelen van Engels naar meerdere indigenous languages. Dat laatste doet denken aan dopers pastoraat in het Nederlandse Friesland of met menniste Friezen. Het lukt om de bisschop te ontvangen in het Anglicaanse Lodge in Lusaka voor een korte “business meeting", waarin we de diverse lopende contacten en projecten langsgelopen. Daarna naar een restaurant in de buurt waar we de bisschop hebben uitgenodigd voor het diner. Aan tafel is er ruimte voor een nadere kennismaking en uitwisseling over kerkelijke beweging zijn in Zambia en in Nederland. We zijn wederzijds eerlijk en respectvol. Het is prachtig te ervaren hoeveel interesse er in elkaar bestaat. De bisschop stelt heel belangrijke vragen over hoe we omgaan met het leger worden van de Nederlandse kerken bijvoorbeeld. We krijgen het aanbod om een tegenbezoek te brengen, alsnog aan zijn HQ en daar gaan we heel graag op in. Na een mooi ingetogen tafelgebed van de bisschop gaan we uiteen. Wat een wijze man! Zo’n bisschop zouden we in Nederland ook wel willen………. ?!

Nshima........

de dagen in Kitwe




Het programma voor ons bezoek aan TEEZ en de deelnemende kerken en hun projecten was rijk en vol. Daarom was het goed als groep ook soms tijd en rust te nemen voor elkaar. Dat lukte eigenlijk het beste aan de avondmaaltijd. We probeerden de echt Zambiaanse schotels. En ons eigen guesthouse (eigendom van de TEEZ-organisatie, een beetje een broederschapshuis zou je kunnen zeggen) in Kitwe beviel ons zo goed, dat we dat vanaf de eerste avond bijna steeds als ons "thuishonk" gebruikten. We wisselden de ervaringen uit en spraken over wat ons beweegt en wat ons die dag trof. We hadden dus al het begin van een ondergrond toen Reverend Mabuluki, direct voorafgaande aan onze wandeling met de care-givers van het anglicaanse project door een township van Kitwe tegen ons zei: "we are all human beings, so be prepared for the emotional impact of the encouterings to come, while visiting the patients and their families. And be not afraid to share your emotions with one another". Dat was wijs en pastoraal.



In ons "eigen" Providence Guesthouse proeven we dus van de Zambiaanse keuken en proberen allemaal het gerecht Nshima. Nshima, klaargemaakt uit fijn gemalen maismeel, wordt geserveerd als ovale halve bollen. Het neemt in een volledige maaltijd de plaats in van rijst of aardappelen. Voor arme mensen bestaat een maaltijd vaker geheel uit Nshima. Nshima wordt soms op een apart bord geserveerd. Na goed de handen gewassen te hebben (een speciaal ritueel), neem je steeds een kleine hoeveelheid ervan en combineer je dat met het vlees en of de groente. Jonathan leert hoe het moet en zo kunnen we van dit echt Zambiaanse gerecht genieten. Nshima is het voedsel voor de armere Zambiaan. Het is moeilijk je te blijven realiseren dat veel mensen in Zambia echter het zich niet iedere dag kunnen permitteren om zelfs maar Nshima te eten. Op de één of andere wijze lijkt dit gerecht ons echter wel met hen te verbinden. Velen van ons bestellen het tijdens ons verblijf steeds opnieuw.



Tijdens de maaltijden komen we in gesprek over ieders relatie met de gemeente, ons geloof, over onze familie, over wat tribal-cousins hier in Zambia voor elkaar betekenen en over nog zoveel meer. Het zijn mooie avonden. We verbinden ons aan elkaar en met de TEEZ-mensen die soms onze tafel delen. Mooie herinneringen.
Chris

Wij stellen ons voor: Bart Stobbelaar

Vijf jaar geleden kreeg de Doopsgezinde Zending via ds Herman Heijn het verzoek om mee te werken aan een nieuwe opzet van de Zambiaanse cursus Theological Education by Extension. Deze cursus bestond toen net 25 jaar en het materiaal was aan vernieuwing toe. Directeur van TEE Zambia, Rev. Kangwa Mabuluki was bekend met de Nederlandse theologische opleiding, met name met het werk van prof. dr. Karel Deurloo, en zag in de meer literaire benadering van teksten mogelijkheden voor de eigen cursusopzet. Ineens komen dan communicatielijnen van mensen bij elkaar. Karel Deurloo als adviseur, Herman Heijn bevriend met Kangwa Mabuluki. Herman Heijn wist dat ik na mijn vervroegd emeritaat als Hervormd predikant te Bloemendaal iets zocht om mij intensief mee bezig te houden: TEE Haarlem werd opgezet. Een enthousiast groepje van in het begin vijf à zes personen, dat later uitgroeide tot de huidig twaalf.In Kitwe (Zambia) werd eveneens een groep geformeerd. Er ontstond een hechte samenwerking, waarbij de wederzijdse ontmoetingen een enorme stimulans vormden. Zo is de ontwikkeling van de Jozef cursus geen eenzijdige beweging van hier naar daar, maar in een echt samenwerkingsverband ontstaan. Over en weer werd en wordt er van elkaar geleerd. Ieder reageert vanuit verschillende maatschappelijke, economische, politieke en persoonlijke context. Ook wat betreft theologische ligging bestaan er natuurlijk verschillen, zowel tussen Zambia en Nederland, als in beide groepen onderling. Niet desondanks, maar dankzij die verschillen wordt er eendrachtig samengewerkt. Niemand hoeft zijn of haar gelijk te halen, immers de waarheid ligt letterlijk in het midden – de plaats waar de Bijbeltekst staat afgedrukt. In feite zijn we met elkaar weer een soort eerste hoorders van de tekst geworden, er wordt opnieuw gelezen, de woorden geproefd en gespeld, gegist wat de betekenis was en nu kan zijn. Herlezen van het verhaal en zo verwonderd raken dat die teksten in feite heel eigentijds resoneren in je eigen situatie.Vijf jaar leid ik nu de cursus en nog steeds is elke keer nieuw.Wie ik ben? Zoals gezegd een predikant van Hervormde huize met vervroegd emeritaat. Gestudeerd, allereerst anderhalf jaar Wis-en Natuurkunde te Leiden; daarna Theologie te Leiden en Amsterdam (UvA). Vervolgens vicaris te Amsterdam Osdorp-Sloten, predikant te Zeevang (Noord-Holland), Gouda en Bloemendaal.

We stellen ons voor: Chris en Afke Maas

Afke:
Van de TEEZ-groep in Haarlem had ik tot voor kort nog niet gehoord. Eenmaal er mee in aanraking gekomen, was ik meteen enthousiast. Bijbelverhalen hebben mij van jongsafaan geboeid. Inmiddels ben ik leerhuisdocent en doopsgezind predikant geworden en houd ik mij in mijn werk bezig met het geven van betekenis aan bijbelverhalen voor mensen van nu. Van de leerhuizen uit de joodse traditie heb ik geleerd, dat het leren met elkaar zo waardevol is, omdat ieder op haar en zijn eigen wijze naar verhalen kijkt en luistert. Wat je met een bijbeltekst doet, hangt mede af van jouw leefwereld. Hoe bijzonder, dat in het TEEZ-project van de Jozefverhalen de leefwereld van mensen uit Zambia en Nederland bij elkaar gebracht worden en elkaar gaan beïnvloeden. Ik ben heel benieuwd hoe dit op onze reis gaat uitwerken en vind het een voorrecht om er aan mee te mogen doen. Bovendien is dit nu zending waar ik me in kan vinden, omdat het verzoek om cursusmateriaal uit Zambia kwam. We komen niets opleggen, maar werken samen als gelijken. Ik hoop dat dit project contacten en inspiratie gaat opleveren voor andere doopsgezinde gemeenten, zoals de mijne in Bussum-Naarden. Heel spannend vind ik het ook, maar de materiële en geestelijke voorbereiding op deze reis maken, dat ik er steeds meer zin in krijg om de mij nu nog onbekende mensen te gaan ontmoeten.

Chris:
Het enthousiasme waarmee ds. Herman Heyn mij vertelde over de wijze waarop het TEEZ-project over de Jozef-verhalen vorm kreeg, werkte direct aanstekelijk. Verdere contacten met ds. Bart Stobbelaar en de Haarlemse pilotgroep en bestudering van het materiaal dat we nu naar Zambia mogen gaan brengen, hebben mijn respect en enthousiasme voor dit project alleen maar verder versterkt. Wat is dan het bijzondere van deze aanpak? Voor mij in de eerste plaats de oprechte interesse in “wat er werkelijk staat”. En hoe het samen aandachtig studeren enorm kan inspireren. Het besef dat juist de weerklank van het verhaal in de reacties van de gesprekspartners zo veel te betekenen heeft. Zo licht de tekst als het ware op. En natuurlijk vooral ook: hoe een dergelijke benadering mensen over zulke grote afstanden verbindt en stimuleert. Ongetwijfeld zullen we van onze Zambiaanse gesprekspartners veel gaan leren. Afgaande op m’n intuïtie heb ik er vertrouwen in dat de nu ontwikkelde methode nog een ruim vervolg kan gaan krijgen: zowel hier in “het Noorden”, in Afrika als in andere windstreken. Het is een voorrecht, namens doopsgezind Nederland, als nieuwe voorzitter van de Doopsgezinde Zending daaraan een steentje te mogen bijdragen.

Wij stellen ons voor: Johnatan Mateyo

Mijn naam is Jonathan Mateyo en ik ga namens de zending mee naar Zambia. Ik ben bij de zending betrokken voor de financiële afwikkeling van projecten en ik zit in het bestuur. Ik ben vanaf het begin betrokken bij TEEZ omdat ik zelf uit Zambia kom en de situatie ter plekke goed ken. In derde wereld landen groeit het christendom nog steeds en is er veel vraag naar studiemateriaal zoals bijvoorbeeld TEEZ dit ontwikkelt. Ik ben trots dat de zending het TEEZ project mogelijk heeft gemaakt. Door een project als dit denk ik dat de kerk in Zambia zal blijven groeien. Ik woon bijna twintig jaar in Nederland en heb daarvoor in Zambia gewoond, waar ik ook ben geboren. Het is voor mij leuk om op deze manier terug te gaan naar Zambia en het is interessant om met andere ogen je eigen land te bekijken. Ik ben vooral heel benieuwd hoe het nu in Zambia is, ik kan niet wachten!
Jonathan

We stellen ons voor: Johannes Homan

Vijf jaar geleden ben ik gevraagd om mee te doen aan het TEEZ-project. Onder bezielende begeleiding van Bart Stobbelaar hebben wij het Jozefverhaal gelezen en daarover vele avonden uitvoerig gediscussieerd. We zijn het niet altijd eens met elkaar. En eigenlijk is dat ook niet interessant. Voor mij is het veel interessanter dat ik door onze discussies meer begrip krijg voor het standpunt van de ander. En dat is voor mij vanuit het oogpunt van gemeente-zijn het belangrijkst. Daarom ben ik dankbaar dat ik mee heb mogen doen. En als zoon van een dominee kan ik het niet laten om nog een boodschap te verkondigen. Deze bijbelstudie is weliswaar opgezet voor Zambia, maar eigenlijk zou deze cursus wat mij betreft ook breed uitgezet mogen worden binnen de Doopsgezinde Broederschap in Nederland. Zodat ook wij weer eens stevig met elkaar in discussie gaan over inhoudelijke onderwerpen. Niet om het met elkaar eens te worden, maar om elkaar beter te leren kennen.

Volgende week zitten we al in Zambia. Ik ben momenteel nog niet echt met onze reis bezig. Het opruimen van ons huis, de vakantie van onze kinderen en mijn werk houden mij meer bezig. Ik hoop de komende dagen wat meer tijd te hebben om mij op de reis voor te bereiden.

Johannes Homan

we stellen ons voor: Nynke Idema

Beste lezers, Nog anderhalve week te gaan en dan zullen we afreizen naar Kitwe in Zambia! Naast de gebruikelijke voorbereiding, zoals vaccinaties halen, muskietennet kopen enzomeer, bereid ik me ook op geestelijke en emotioneel vlak voor door anderen over onze reis te vertellen. Ik vertel dat het een beetje een missie-achtige reis is, maar toch ook weer niet en dat de ontmoeting met de Zambianen centraal staat. Verder vertel ik over de bijbelgesprekken die we de afgelopen jaren in Nederland met een kleine groep gevoerd hebben. En dat we met enkele Zambianen gaan praten over bepaalde bijbelteksten. Ik zeg dan ook dat ik heel benieuwd ben of hun zienswijze en gevoelsleven nav een tekst anders is dan die van mij of ons als (nuchtere?) Hollanders. En ik zeg ook dat ik zo dankbaar ben dat ik deze reis kan ondernemen. Zonder inzet van man en oma was dat niet denkbaar geweest! De aandacht van de toehoorders krijgt bij mijn relaas geen kans om te verslappen. Ik kan nog wel zo enige tijd doorgaan! "En waar slapen jullie dan en wat gaan jullie nog meer doen?" hoor ik dan steevast. En ja, we slapen in een soort bed en breakfast en wat we allemaal nog meer gaan doen? Volg onze weblog en u zult het weten! We"ll keep you informed! Nynke Idema

We stellen ons voor: Nathalie Bienfait

Nathalie Bienfait: In 2006 werd ik door de DZR gevraagd of ik dominee Bart Stobbelaar naar de eerste TEE “All Africa Conferentie” wilde begeleiden. Ook al bestaat TEE al 30 jaar toch hadden de Afrikaanse landen nog nooit tegelijkertijd om de tafel gezeten. Het was heel bijzonder om hier als Europeaan bij te mogen/kunnen zijn. Deze conferentie heeft mij doen besluiten me aan te sluiten bij de al bestaande Haarlemse TEEZ groep. Deze hele andere manier van bijbel lezen is “echt” inspirerend! Doordat je samen discussieert cq. de tekst in een gesprek verklaart, kom je soms tot hele andere inzichten. Het is verbazend om te merken dat de bijbel toch zo hedendaags is. Verder heb ik genoten van het feit dat ik de Zambiaanse pilot groep in Nederland mocht begeleiden. De andere cultuur die toch niet zo anders is. Ik kijk enorm uit naar deze reis. Goed om een project echt af te ronden. Ik hoop ook werkelijk dat de cursus een groot succes wordt in Zambia en dat er andere Bijbelverhalen zullen volgen.

In het dagelijkse leven bestier ik Bienfait Organized (bienfait.org) en verhuur ik mezelf als interim manager in de ruimste zin van het woord.

We stellen ons voor: Willemien Ruygrok

Willemien Ruygrok: ik ben pas sinds heel kort bij de TEEZ-groep, maar ben er nu al door gegrepen. En dat ik nu zo met mijn neus in de boter val en mee kan naar Zambia is natuurlijk helemaal te gek. Voor mij is het voor het eerst dat ik naar Afrika ga. Ik vind het eerlijk gezegd ook wel een beetje eng. Maar ja 'live dangerous' of hou er maar mee op, neitwaar?

In het dagelijks leven werk ik aan de gelijke behandeling (mannen en vrouwen, homo's en hetero's, jong en oud, van alle leeftijden en etnische afstammingen, gehandicapt of wat minder) binnen de Europese Unie. In Haarlem ben ik vice-voorzitter van de doopsgezinde kerk.

willemien

De weg er heen

Op 21 augustus reizen we met zijn achten echt af naar Zambia. Het boek is af!

In dit blog houden we jullie op de hoogte van onze bevindingen. Je kunt je melden en krijgt dan iedere keer als er een nieuw bericht verschijnt een mailtje. Het kan zijn dat we moeilijk toegang tot internet hebben, dus er zal wel eens een paar dagen tussen zitten!

Tijdens de dienst in de Haarlemse doopsgezinde vermaning van 5 juli presenteerden de dominees Heijn en Stobbelaar het TEEZ-project. Een aantal mensen uit de Haarlemse TEEZ groep vertelden over hun ervaringen. Jammer genoeg heb ik er geen fotos'van.

Waar hoop ik wel binnenkort een paar foto's van komen is van de 'groep van acht' die nu afreist.
Binnenkort stellen we ons hier allemaal even voor.

Willemien