Stenen en andere hardware

De laatste week van ons (Jonathan en Bart) verblijf in Zambia speelt zich af in North-Western Province, met name in en rond Zambezi en Chivombo. Chivombo is de geboorteplaats van Jonathan. Voor de kleine school daar is via de stichting http://www.chivombo.nl/ computer hardware aangeschaft. Een hele verrijking voor de leerkrachten en de leerlingen. Vooral de Encyclopedie programma's op de PC trekken de aandacht en interesse. Daarnaast is het de bedoeling een kleine kliniek te bouwen. Om een start te maken moeten 3000 bakstenen aangeschaft worden en naar het betreffende terrein vervoerd. Dat is een hele klus. Er worden genoeg bakstenen geproduceerd, maar vind maar eens de goede kwaliteit. Deze stenen worden gemaakt door een termietenheuvel af te graven+ de aarde uit die heuvel wordt nat gemaakt, in een mal gedaan, gedroogd en gebakken in een oven die ter plaatse van stene wordt opgebouwd. Uiteindelijk worden de geschikte stenen gevonden, onderhandeld over de prijs, en via een al eerder bestelde vrachtwagen vervoerd naar Chivombo. De jongeren en mannen van het dorp worden gecharterd om de vrachtwagen in en uit te laden. Alles gaat gepaard met gezang om de moed en de vaart er in te houden. Het is korter opgeschreven en gemakkelijker verteld dan het in de stressige en weerbarstige werkelijkheid gaat, maar het is gelukt. De stenen zijn er en het fundament kan gelegd worden.

Wat TEEZ betreft geburt er deze week niet zo heel veel. Wel worden nog een aantal contacten gelegd. Meest opmerkelijk is het contact met een RK priester die werkt op de missiepost van Chinyingi Mission. Hij is zeer geinteresserd in het materiaal en gaat contact opnemen met het Ecumenical Centre Mindolo. Wie weet wordt het ooit echt oecumenisch....!

Op de laatste dag hebben we nog een korte ontmoeting gehad met Andrew Muwowo op het winkelcentrum Manda Hill te Lusaka. Wij hadden het genoegen hem blij te maken met een bijdrage voor zijn project over de verdwijnende muziekcultuur. Omdat wij zeer gehaast waren om onze overige besognes af te ronden hebben wij hem maar zeer weinig ruimte gegund om zijn enthousiaste verhaal in de vorm van een college af te steken. Niettemin hebben we weer iets van hem geleerd. Een markante man die we niet snel zullen vergeten.

Dinsdagavond kwamen na een zeer voorspoedige reis op Schiphol aan. Dat wordt weer even wennen aan de temperatuur en het gewone leven. We laten maar in het midden welk leven gewoner is.....

Bart

Naar de kerk in Livingstone

De kerk van de United Church of Zambia in Livingstone waar we op onze laatste zondag in Zambia naar toe geweest zijn, is genoemd naar de eerste zendeling, die in Zambia gewerkt heeft: de Fransman Coillard. De dienst in de Coillard Memorial Church begon 'pas' om 8.30 uur. We zorgden dus dat we er om 8.00 uur waren. We werden bijzonder hartelijk ontvangen door de secretaris van de kerkeraad. De vele vrouwelijke TEEZ-tutors van deze gemeente waren naar een landelijke ontmoeting elders in Zambia, waar nieuwe tutors hun rode jas met witte sjaal zouden ontvangen als teken van bekwaamheid. Niet dat de kerk daardoor leeg was, want die raakte in de loop van het eerste uur van de dienst weer stampvol. De dienst bleek een jongerendienst te zijn met een grote inbreng van een uitstekend jongerenkoor (zie foto). Gelijktijdig met de medereisgenoten die nog in Kitwe waren en daar de Buchikerk bezochten (zie blogbericht hieronder), zaten wij net als zij als gasten voorin de kerk op het podium naast het koor. De sfeer was verschillend van die in St. Margareth's in Kitwe de vorige zondag: hier in L'stone werden we meer opgeroepen om met hart en ziel mee te doen. Bijzonder was dat speciaal voorafgaande aan de preek de kerkgangers met een vrolijk lied in de eigen taal en met handgeklap de reverend (Afke dus) staande toezongen en in dat gezang zich zelf aanspoorden om goed naar de preek te gaan luisteren. Sommigen stonden daarbij te dansen. Afke preekte over het verhaal van Jakob, die droomt over een ladder naar de hemel waarlangs engelen op- en neergaan (Gen.28: 10 – 22). Jakob werd daarin geduid als een mensenkind op zijn levensreis: komend uit een gecompliceerd verleden vol met bedrog, op weg naar een onzekere toekomst. In de droom werd zijn aardse leven verbonden met de hemel en met de Ene, die ons niet in de steek laat. De concentratie en het betrokken luisteren waren indrukwekkend voor ons Nederlanders, evenals het reageren op gedeelten van de preek met "Amen" en "Halleluja". Na de dienst stonden wij in de hal van de kerk en gaven een hand, vaak op Zambiaanse wijze, aan de lange rij van vele honderden kerkgangers die het kerkgebouw verlieten (zie foto). Ondertussen bleef het koor zingen en kwam als laatste dansend naar buiten. Wat een feest! Terwijl de volgende dienst begon, werden wij onthaald op thee en biscuits om bij te komen van de ruim twee uur durende dienst. Chris en Afke

Aids, malaria en TBC

Kitwe, woensdag 26 augustus 2009

Ieder van ons was op haar/zijn eigen manier enigszins gespannen over wat we zouden gaan meemaken vandaag. Wij mochten meelopen met de “Care givers van the Anglican Church” in een buiten gebied van Kitwe. Na 20 minuten gereden te hebben over een weg welke eens voorzien was van asfalt, maar nu voornamelijk bestaat uit gaten en diepere gaten en resten van asfalt. We kwamen aan en werden welkom geheten door een groep dansende vrouwen en 2 heren, in uniformen, zij waren de mensen die ons later gingen rondleiden door hun wijk. Als er al ijs was dan was het zeer snel gebroken omdat ze erg moesten lachen om mijn heup gewieg. Na een voorstel rondje gingen we op pad. Het bleek dat al deze mensen zich tenminste 2 dagen in de week geheel vrijwillig en belangloos inzetten om hun zieke mede mens te helpen. We gingen lopend op pad, allemaal contact makend met de kinderen die wij op straat (lees zandpad) tegen kwamen. Eerst bezochten wij een jongen van tien, hij was gelukkig al aan de beterende hand, hij bleek HIV besmet, leed aan TBC en had een hernia. De hernia kon pas verholpen worden als de TBC bestreden was. De hele familie was blij dat wij op bezoek kwamen en gaven ons maar wat graag een hand. Ze vertelden trots dat de genezing van hun zoon mede aan de hulp van de care givers te danken is. Deze blijdschap, dankbaarheid en ook het vertrouwen in the care givers kwam bij ieder bezoek naar voren, maar ook de familieleden werden geprezen dat zij de zieke zo goed ondersteunen. De care givers vroegen hen steeds of ze dit wilden blijven doen omdat dit het genezingsproces zeker ten goede kwam. Zo kwamen we ook bij een meneer die eigenlijk zo ziek was dat hij normaliter sliep als the care giver langs kwam, maar nu vanwege het feit dat buitenlandse mensen HEM blijkbaar de moeite waard vonden en tijdnamen om HEM te komen bezoeken, maakte dat hij wakker was, aangekleed, zijn kamer opgeruimd. Sterker nog hij zat glunderend op zijn bed te wachten. Vertellend hoe fijn het was dat hij elke week bezocht werd door ZIJN Care GIVER. Op het moment dat we vroegen of we een foto van hem mochten maken was dit prima alleen wilde hij wel staand op de foto. Dus met al zijn kracht stond hij lachend op. We liepen door, gevolgd door een steeds groter wordende groep kinderen. Dit hadden we zelf een beetje veroorzaakt. Je denkt: ik geef een paar kinderen een ballon kunnen ze samen spelen, ook de pop van Emy en het spelletje van Menno vonden een nieuw iemand, maar voor je het weet lopen er hordes kinderen te vragen/bedelen om speelgoed. Na deze indrukwekkende wandeling kwamen we terug bij het startpunt en gingen we evalueren. Iedereen was erg onder de indruk van de inzet van the care givers, ze werden dus erg geprezen en bedankt. Hierna gingen we lunchen met de Bisschop. Ik had nog niet verteld dat we deze hele dag werden vergezeld door de Bisschop van the Anglican, een meneer van 50 die net zijn vrouw verloren had aan borstkanker en 2 jonge opgroeiende kinderen heeft. Hij bleek niet alleen Bisschop van het gebied maar ook nog tijdelijk te zijn aangesteld als Aartsbisschop van heel Zambia. Malawi, Botswana. Het bijzondere van deze man was niet alleen dat hij ruim de tijd nam om met ons mee te gaan, hij was ook één van de groep, ook bij de care givers. Hij sprak ook vol bewondering en respect over en met the caregivers. Na afloop van de lunch om 15.45 uur vertrokken Jonathan en ik richting vliegveld Ndola om de tweede auto te halen. Gelukkig en helaas realiseerde ik me net buiten Kitwe dat ik mijn creditcard in the guesthouse had laten liggen. Jonathan was terecht zwaar geïrriteerd. Dus omdraaien en snel terug naar het hotel om toch de auto op te kunnen halen.
Nathalie

Politieke confrontatie

Een dag begint met het ontbijt. Op zich al een confronterend gebeuren. Wie is er wel en wie niet (want heeft meer en langer slaap nodig). Vervolgens: wordt er eigenlijk wel begrepen wat je voor het ontbijt wilt, een gekookt ei, een continentaal breakfast of een Engels ontbijt, met of zonder de bijbehorende saucises en witte boontjes in tomatensaus. Geen politiek, maar toch soms met de trekken van een confrontatie, zij het een zeer vriendelijke en zelfs vriendschappelijke. Die Nederlanders worden niet altijd even goed begrepen door de wel zeer beleefde en soms bijna onderdanige Zambianen die de keuken runnen.
Bij het ontbijt is het verdere verloop van de dag nog een bijna geheim, er doen zich immers altijd verrassingen voor, is de ervaring. Deze hele maandag is dan ook een grote verrassing. Om tien uur wordt het hoofdkantoor van TEEZ bezocht. Stel je geen enkele luxe voor, maar onvoorstelbare soberheid en bijna trieste eenvoud, maar gevuld met vrolijke medewerker(ster)s. Alle gebrekkigheid van organisatie en behuizing verdwijnt onmiddellijk. Vervolgens een rondgang over het Ecumenical Centre Mindolo. Een gesprek over de theologische scholing van de United Church of Zambia, een ontmoeting met de 2e man van Mindolo, het centrum van verschillende opleidingen en cursussen om mensen in het leven weerbaar te maken en voor zichzelf op te komen, van een viscursus tot vredeswerk. Een wandeling naar de bibliotheek en het Dag Hammarksjold Centrum. Deze hele onderneming is neergezet door de UN ter herinnering aan de crash die Hammarksjoild maakte in de nabijheid van Ndola, in 1961
Na de lunch, we eten twee maal warm hier in dit arme Zambia, een ontmoeting met een zeer getalenteerde en welbespraakte jonge civic-leader, lid van de gemeenteraad van Kitwe, Christoffer, 25 jaar, en al een hele carrière achter de rug die ooit misschien zal kunnen eindigen in een presidentschap. Wie weet! De kerk is voor hem als katholiek, dé instantie die het tot eigengereid politiek neigende presidentschap en politieke systeem kan en moet corrigeren. Er ontstaat een levendige gedachtewisseling waarbij het goed is zich er van bewust te zijn dat een groot deel van de Zambianen en zeker de politieke leiders een kerkelijke en zeer kerkelijke binding hebben. Hoe kan het dat zij niet meegekregen hebben dat leiderschap zoiets is, als Jozef in zijn verhouding met zijn broers, rechtvaardig en gericht op saamhorigheid en brood voor allen? De kerk is, zoals bij na waar ook elders, teveel gericht op ‘salvation’, heil en eigen heil, wat dat ook moge zijn, en te weinig met wat de roeping van kerk en geloof is, gerechtigheid en vrede. Zou die kerk dat werkelijk weten, vragen wij ons kritisch af?
Die kritiek zet zich voort tot een scherpe discussie en confrontatie aan de tweede warme maaltijd aan het einde van de dag. Het groepsproces is goed op gang, maar…in alle vrede en rechtgeaardheid wordt er van mening verschild. Inderdaad politieke confrontatie moet komen van bevlogen mensen. En dat zijn we.

Bart Stobbelaar

In between

Tussen en na de kerkdiensten hebben we veel mensen ontmoet. We waren echt de enige blanken, maar ik voelde me helemaal niet bekeken. Wel vielen we op, maar dat is wat anders. Veel mensen komen op je af en heten je welkom, met een handdruk die uit drie speciale ‘grepen’ bestaat. Vrouwen omhelzen je vaak, en dat bestaat dan uit kussen aan twee kanten. Soms knopen mensen een gesprek aan. Zo ging de vice-president met mij een serieus gesprek aan. Daar ik vice-voorzitter in Haarlem ben, konden we veel uitwisselen. Hij met een gemeente van bijna 2500, terwijl we in Haarlem rond de 600 zitten. “Hoe lang mogen vrouwen/meisjes die ongehuwd zwanger worden niet in de kerk komen?” En: “wij drinken de wijn bij het avondmaal tegenwoordig uit aparte bekertjes, hoe doen jullie dat?” Dat wij vrouwelijke dominees hebben verbaasde hem niets, dat is in Zambia heel gewoon, maar toen ik vertelde dat openlijke homo’s bij ons ook gewoon predikant kunnen zijn, werd het toch wel even stil. Lang hebben we gesproken over hoe je de dienst aantrekkelijk kan maken voor zoveel mogelijk mensen. In Zambia is het gros van de mensen jong, daarop is de dienst afgestemd. De ouderen vinden dat niet altijd prettig, maar snappen wel dat het nodig is. Probleem bij deze bevolkings-(c.q.kerk)opbouw is wel dat er weinig ouderen zijn voor het kader. Terwijl wij in Nederland juist zitten met een gebrek aan kader van juist wat jongere mensen.
De gemeenschappelijke dag is afgesloten met een lunch met zeer veel Zambianen uit het TEEZ-kader. Een lunch die om 13.00 uur zou beginnen. Om 14.00 uur was het overheerlijke eten er al! Veel aandacht voor elkaar, tafels met vier tot zes personen, zodat een gesprek echt mogelijk was.
Terug in de pick-up. Tot grote verbazing van de Zambianen de vrouwen achterin en de mannen in de cabine. Nou ja, we zijn gewoon soms een beetje gek. Leuk toch.

Willemien.

Doopdienst..

Na de eerste dienst begon een dienst in de plaatselijke taal, het Bemba. Ik kwam “te laat” in de dienst. Wat dat betreft het ik me goed aangepast, want te laat komen tijdens de dienst is heel gewoon. Toen ik binnen kwam, werd er gebeden. Het gebed werd uitgesproken door de mevrouw die de dienst leidde. Dat is iemand anders dan degene die preekt. De woorden van het gebed worden snel achter elkaar uitgesproken en het gebed duurt lang. Na het gebed begonnen de twee aanwezige koren na elkaar te zingen. Wederom vrij swingende liederen, begeleid door een keyboard. Tijdens de dienst werden 40(!) kinderen “gedoopt”. Ieder kind werd met water besprenkeld. In het ene geval betekende dat een daadwerkelijke doop, in het andere gevalbetekende de besprenkeling enkel een bijschrijven in het kinderboek. Deze kinderen kunnen later zelf beslissen of ze alsnog gedoopt willen worden. De ceremonie duurde bijna een uur. De ouders en de kinderen werden naar voren geroepen en gingen daarna in de rij staan.

Vervolgens ging, alweer een vrouw, preken. De preek duurde bijna een uur. Ik kon de preek niet volgen. Het onderwerp was church and business. Sommige woorden worden in het Engels uitgesproken. Wat mij opviel was dat cijfers altijd in het Engels werden uitgesproken. Toen ik later iemand vroeg waarom dat was, zei hij dat het Bemba zo moeilijk is dat cijfers in het Bemba uitspreken een hele goede beheersing van deze taal vergt. Het Bemba is niet echt van deze streek en daarom spreekt niet iedereen heel goed Bemba. De preek was serieus, maar er zat ook humor in, want er werd op bepaalde momenten hard gelachen. Er wordt hier zo wie zo tijdens de dienst meer gelachen dan bij ons. Het geloof wordt serieus genomen, maar het geheel wordt niet te serieus genomen. Dat spreek mij erg aan. Na de preek was er een gebed, nog een lied en toen was de dienst afgelopen. Bij elkaar duurde de dienst ruim twee uur.
Johannes Homan