Naar de kerk in Livingstone

De kerk van de United Church of Zambia in Livingstone waar we op onze laatste zondag in Zambia naar toe geweest zijn, is genoemd naar de eerste zendeling, die in Zambia gewerkt heeft: de Fransman Coillard. De dienst in de Coillard Memorial Church begon 'pas' om 8.30 uur. We zorgden dus dat we er om 8.00 uur waren. We werden bijzonder hartelijk ontvangen door de secretaris van de kerkeraad. De vele vrouwelijke TEEZ-tutors van deze gemeente waren naar een landelijke ontmoeting elders in Zambia, waar nieuwe tutors hun rode jas met witte sjaal zouden ontvangen als teken van bekwaamheid. Niet dat de kerk daardoor leeg was, want die raakte in de loop van het eerste uur van de dienst weer stampvol. De dienst bleek een jongerendienst te zijn met een grote inbreng van een uitstekend jongerenkoor (zie foto). Gelijktijdig met de medereisgenoten die nog in Kitwe waren en daar de Buchikerk bezochten (zie blogbericht hieronder), zaten wij net als zij als gasten voorin de kerk op het podium naast het koor. De sfeer was verschillend van die in St. Margareth's in Kitwe de vorige zondag: hier in L'stone werden we meer opgeroepen om met hart en ziel mee te doen. Bijzonder was dat speciaal voorafgaande aan de preek de kerkgangers met een vrolijk lied in de eigen taal en met handgeklap de reverend (Afke dus) staande toezongen en in dat gezang zich zelf aanspoorden om goed naar de preek te gaan luisteren. Sommigen stonden daarbij te dansen. Afke preekte over het verhaal van Jakob, die droomt over een ladder naar de hemel waarlangs engelen op- en neergaan (Gen.28: 10 – 22). Jakob werd daarin geduid als een mensenkind op zijn levensreis: komend uit een gecompliceerd verleden vol met bedrog, op weg naar een onzekere toekomst. In de droom werd zijn aardse leven verbonden met de hemel en met de Ene, die ons niet in de steek laat. De concentratie en het betrokken luisteren waren indrukwekkend voor ons Nederlanders, evenals het reageren op gedeelten van de preek met "Amen" en "Halleluja". Na de dienst stonden wij in de hal van de kerk en gaven een hand, vaak op Zambiaanse wijze, aan de lange rij van vele honderden kerkgangers die het kerkgebouw verlieten (zie foto). Ondertussen bleef het koor zingen en kwam als laatste dansend naar buiten. Wat een feest! Terwijl de volgende dienst begon, werden wij onthaald op thee en biscuits om bij te komen van de ruim twee uur durende dienst. Chris en Afke

Buchi Church na de dienst

Zondagochtend, Buchi Church

Zondag 30 augustus

Wij staan om 07.30 klaar om naar de kerkdienst te gaan in de Buchi Church (Honing-kerk) gelegen in een township van Kitwe. Wij arriveren 5 voor acht, er zitten twee jongetjes in de kerk, verder alle rust. Zoals gewoon hier word je direct naar de consistorie gebracht en wacht je op de dingen die komen gaan. Langzaam aan druppelen de medewerkers binnen, er wordt gegroet en levendig gepraat. Af en toe wordt het oefenen van de koren hoorbaar, buiten rond de kerk. Steeds luider wordt het gezang. Dan, na een gebed, naar binnen, we worden op het liturgisch centrum gezet, in het front van de hele gemeente. De kerk is half gevuld. Er wordt door de beide koren voor de nodige sfeer gezorgd. Meer mensen komen binnen. De dienst gaat voort met een aantal gebeden. Eerst een zachte en bescheiden woordenstroom, letterlijk, dan aanzwellend tot een bijna extatisch bidden, om daarna weer wat te matigen tot een plotseling amen klinkt en alles stil valt. De dienst wordt voller en voller, - wij zijn meer dan een uur verder - er wordt een schriftlezing gehouden, deze zondag 2 Samuel 13, de geschiedenis van Amnon en Tamar. Tamar wordt verkracht door haar broer Amnon. Dat is ook het thema van de preek die door Rev. Matembo wordt uitgesproken. Nu gaan de deuren van de kerk dicht, de preek begint. Zij spreekt vooral de jonge mannen in de dienst direct aan, weliswaar met humor. Het is ons eigen verhaal zegt zij. Moraal, wees als Tamar, durf nee te zeggen als vrouw; wees niet zo ‘foolish’ als Amnon gaat ze door, maak geen misbruik van de gelegenheid, dan ben jij in feite een ‘gek’. Directe toepassing zonder omwegen, want het misbruik, de verkrachtingen en incest nemen eerder toe dan af. Hoe dat komt? Juist door de nadruk en openheid van de HIV-Aids discussie, De promiscuïteit verschuift van buiten naar binnen de familiekring. Deze predikante probeerde met haar directe toepassing van dit verhaal de mensen direct aan te spreken, met een openheid die je eigenlijk niet zou verwachten.
Voor de beide pilot-groepen van TEEZ was het boeiend dat zij dit verhaal als uitgangspunt heeft genomen, want er lagen heel veel overeenkomsten met het Jozefverhaal, zoals de naam Tamar, zij draagt een veelkleurig kleed als Jozef van zijn vader Jacob kreeg en net als de vrouw van Potifar tegen Jozef zei, zegt Amnon tegen Tamar kom bij mij liggen.
Een zo directe toepassing zullen wij denkelijk nooit exegetisch verantwoord vinden, maar is wel heel functioneel. Zo leren wij opnieuw te kijken door de ogen van de ander, precies datgene wat de cursus als bedoeling heeft.
Na de dienst hebben we afscheid genomen van de TEEZ groep uit Kitwe. Tot weerziens, hopen we allen, of in Nederland of in Zambia, liefst beide.

Bart

Keuken en Dopen
Na de dienst hebben we gevraagd of we de keuken mochten zien waar de Haarlemse Doopsgezinden aan hebben meebetaald. Daar wordt wekelijks voor de aidspatiënten van de township gekookt. En ook bij vele andere gelegenheden doet de keuken en de eetzaal goede dienst.

Ik zwierf vervolgens wat over het terrein en kwam bij een groep van ongeveer 25 mensen zo in de leeftijd van15 tot 30 jaar. Ze waren aan het zingen en dansen. Zoals gewoonlijk kon ik mijn voeten niet stil houden en ws. daardoor werd ik snel in de kring gevraagd om mee te dansen. Ze waren blij, volgende week zouden ze allemaal gedoopt worden. Ze vroegen me om met hun te bidden. Het is dan de bedoeling dat ik hardop een gebed uitspreek wat ik ter plekke moet verzinnen. Toch moeilijk: ik weet dat ze woorden goed onthouden, de boodschap, de intentie. Ik heb ze toegewenst dat ze de blijheid die ze nu voleden hun leven lang – met behulp van God – konden behouden. Amen!
Willemien

Afscheid in Kitwe

De mensen van de United Church of Zambia en TEEZ in Kitwe namen groots afscheid van ons. Een professionele dans- en muziekgroep liet ons kennismaken met dansen uit verschillende delen van Zambia. En er was heerlijk traditioneel food. Dit zullen we allemaal niet snel vergeten....

In between

Tussen en na de kerkdiensten hebben we veel mensen ontmoet. We waren echt de enige blanken, maar ik voelde me helemaal niet bekeken. Wel vielen we op, maar dat is wat anders. Veel mensen komen op je af en heten je welkom, met een handdruk die uit drie speciale ‘grepen’ bestaat. Vrouwen omhelzen je vaak, en dat bestaat dan uit kussen aan twee kanten. Soms knopen mensen een gesprek aan. Zo ging de vice-president met mij een serieus gesprek aan. Daar ik vice-voorzitter in Haarlem ben, konden we veel uitwisselen. Hij met een gemeente van bijna 2500, terwijl we in Haarlem rond de 600 zitten. “Hoe lang mogen vrouwen/meisjes die ongehuwd zwanger worden niet in de kerk komen?” En: “wij drinken de wijn bij het avondmaal tegenwoordig uit aparte bekertjes, hoe doen jullie dat?” Dat wij vrouwelijke dominees hebben verbaasde hem niets, dat is in Zambia heel gewoon, maar toen ik vertelde dat openlijke homo’s bij ons ook gewoon predikant kunnen zijn, werd het toch wel even stil. Lang hebben we gesproken over hoe je de dienst aantrekkelijk kan maken voor zoveel mogelijk mensen. In Zambia is het gros van de mensen jong, daarop is de dienst afgestemd. De ouderen vinden dat niet altijd prettig, maar snappen wel dat het nodig is. Probleem bij deze bevolkings-(c.q.kerk)opbouw is wel dat er weinig ouderen zijn voor het kader. Terwijl wij in Nederland juist zitten met een gebrek aan kader van juist wat jongere mensen.
De gemeenschappelijke dag is afgesloten met een lunch met zeer veel Zambianen uit het TEEZ-kader. Een lunch die om 13.00 uur zou beginnen. Om 14.00 uur was het overheerlijke eten er al! Veel aandacht voor elkaar, tafels met vier tot zes personen, zodat een gesprek echt mogelijk was.
Terug in de pick-up. Tot grote verbazing van de Zambianen de vrouwen achterin en de mannen in de cabine. Nou ja, we zijn gewoon soms een beetje gek. Leuk toch.

Willemien.

Doopdienst..

Na de eerste dienst begon een dienst in de plaatselijke taal, het Bemba. Ik kwam “te laat” in de dienst. Wat dat betreft het ik me goed aangepast, want te laat komen tijdens de dienst is heel gewoon. Toen ik binnen kwam, werd er gebeden. Het gebed werd uitgesproken door de mevrouw die de dienst leidde. Dat is iemand anders dan degene die preekt. De woorden van het gebed worden snel achter elkaar uitgesproken en het gebed duurt lang. Na het gebed begonnen de twee aanwezige koren na elkaar te zingen. Wederom vrij swingende liederen, begeleid door een keyboard. Tijdens de dienst werden 40(!) kinderen “gedoopt”. Ieder kind werd met water besprenkeld. In het ene geval betekende dat een daadwerkelijke doop, in het andere gevalbetekende de besprenkeling enkel een bijschrijven in het kinderboek. Deze kinderen kunnen later zelf beslissen of ze alsnog gedoopt willen worden. De ceremonie duurde bijna een uur. De ouders en de kinderen werden naar voren geroepen en gingen daarna in de rij staan.

Vervolgens ging, alweer een vrouw, preken. De preek duurde bijna een uur. Ik kon de preek niet volgen. Het onderwerp was church and business. Sommige woorden worden in het Engels uitgesproken. Wat mij opviel was dat cijfers altijd in het Engels werden uitgesproken. Toen ik later iemand vroeg waarom dat was, zei hij dat het Bemba zo moeilijk is dat cijfers in het Bemba uitspreken een hele goede beheersing van deze taal vergt. Het Bemba is niet echt van deze streek en daarom spreekt niet iedereen heel goed Bemba. De preek was serieus, maar er zat ook humor in, want er werd op bepaalde momenten hard gelachen. Er wordt hier zo wie zo tijdens de dienst meer gelachen dan bij ons. Het geloof wordt serieus genomen, maar het geheel wordt niet te serieus genomen. Dat spreek mij erg aan. Na de preek was er een gebed, nog een lied en toen was de dienst afgelopen. Bij elkaar duurde de dienst ruim twee uur.
Johannes Homan

Zondagmorgen in Kitwe: het aanbieden van de Jozef-cyclus tijdens de dienst

De wekker was om 6.15 uur gegaan om de dienst van 8.00 uur in St. Margaret’s Congregation in Kitwe te kunnen halen! Heel bijzonder om zo vroeg al in de kerk te zijn. Deze speciale dienst was in de grote kerk van de United Church of Zambia, omdat daar veel mensen van TEEZ vandaan komen. Drie koren werkten mee aan de dienst en hun vrolijke en ritmische gezang kwam ons al tegemoet, toen we buiten hartelijk begroet werden. Het openingslied was mij bekend van Songs of Praise en was getiteld: How great Thou art. Heerlijk om dat hier te zingen met zoveel mensen, hoewel nog niet iedereen er dan al is. In de loop van het eerste uur van de dienst die twee uur gaat duren, stroomt de kerk helemaal vol. Het is hier helemaal niet vreemd om later te komen of eerder, voor de preek in het laatste halfuur van de dienst, weg te gaan. Ik denk niet dat ik dat weggaan leuk zou vinden, maar het prikkelt wel om de mensen te boeien met je preek! We genoten van de koren, die ook in het Bemba, de belangrijkste oorspronkelijke taal, zongen en het was moeilijk om stil te blijven zitten, zo swingend is hun muziek. Ik heb begrepen dat in andere kerken er veel meer mee gedanst en bewogen wordt. Van te voren repeteerden we met onze groep het zingen van Ik voel de winden Gods vandaag van Kees Boeke en Zo maar een dak boven wat hoofden van Huub Oosterhuis. Van dat laatste had ik een Engelse versie gevonden uit een Amerikaans Liedboek van de Mennonieten. De Winden Gods leenden zich er voor om kort te vertellen over ons land aan de zee met al dat water, over dat zeilschip dat in de haven blijft, maar uiteindelijk toch durft uit te gaan in vertrouwen op God. Beide liederen kregen een plekje in de dienst en Chris begeleidde ons op het keyboard.
Tijdens het aanbieden van de collecte kreeg het feestelijk en officieel presenteren van de doos met de Jozefverhalen, het TEEZ-project, een mooie plaats. Ds. Kangwa Mabuluki legde uit dat we dit cursusmateriaal eigenlijk aan ons zelf én aan God aanbieden, net als de collecte, opdat het een bijdrage gaat leveren aan onze dienst aan de wereld en God. Door samen de tekst van het Jozefverhaal goed te lezen en aan de hand van de vragen erover te spreken wat ze ons voor ons leven vertellen, kunnen we komen tot die dienst aan God en de wereld.
Chris Maas dankte als nieuwe voorzitter van de Doopsgezinde Zending voor al het werk in Zambia en in Nederland voor dit project verricht en sprak de wens uit dat ieders reis door de Jozefverhalen betekenisvol mag zijn en vrucht mag opleveren.
Ds. Bart Stobbelaar preekte over Jozef en legde in een heldere en boeiende preek uit dat Jozef dertig jaar jong was, toen hij aan zijn reddend werk in Egypte begon. Jezus was dertig jaar toen hij in het openbaar zijn opdracht begon uit te voeren. TEEZ bestaat nu dertig jaar en kan verder gaan en vrucht afwerpen, dromen waar makend.
Het is hier heel normaal dat een dienst twee uur duurt. Ik heb het door het vele zingen en de afwisseling in de dienst helemaal niet gemerkt: de uren vlogen voorbij. Prachtig om deze levendige, vrolijke en hartverwarmende dienst mee te kunnen maken.
Afke